Zamierzasz rozpocząć współpracę z innym podmiotem gospodarczym? Może w jej ramach planujesz zawrzeć umowę o współpracy?
Zanim zdecydujesz się podpisać umowę o współpracy z kontrahentem dokładnie się z nią zapoznaj. Może się bowiem okazać, że w jej treści znajdują się różne zastrzeżenia umowne, których naruszenie może skutkować poważnymi konsekwencjami dla prowadzonej przez Ciebie działalności gospodarczej.
Jednym z takich zastrzeżeń jest zakaz konkurencji w umowach pomiędzy przedsiębiorcami, z którego naruszeniem najczęściej związana jest kara umowna. Zastrzeżenie w umowie zakazu konkurencji ma na celu zabezpieczenie się przedsiębiorcy – strony umowy przed ewentualnym przejęciem klientów drugiej strony, współpracowników, ale też umocnienie więzi gospodarczej pomiędzy stronami umowy.
Jeśli współpraca na podstawie umowy zawierającej zakaz konkurencji zakończy się wcześniej niż przewidywałeś, może się okazać, że zakaz konkurencji będzie Cię nadal wiązał. Zakaz konkurencji może być bowiem zastrzeżony również na czas po ustaniu umowy, po zakończeniu współpracy pomiędzy stronami umowy. W orzecznictwie nie jest jednolite stanowisko co do tego czy zakaz konkurencji po ustaniu umowy musi mieć charakter odpłatny, a zatem czy powinien wiązać się z jakimś wynagrodzeniem za czas takiego ograniczenia, czy też nie ma takiej konieczności.
Wracając zatem do początku, warto dokładnie przeczytać umowę przed jej podpisaniem, aby podjąć świadomą decyzję przy uwzględnieniu skutków zawartej umowy dla prowadzonej przez Ciebie działalności gospodarczej. Może się bowiem okazać, że Twoja współpraca z firmą, dla której zamierzasz świadczyć usługi, wykonywać zlecenie, nie będzie trwała tak długo jak pierwotnie zakładaliście, a konsekwencją zawarcia umowy zawierającej zakaz konkurencji może być ograniczenie możliwości nawiązania współpracy z innym podmiotem gospodarczym lub prowadzenia działalności o podobnym profilu. Konieczne jest zatem dokonanie swego rodzaju bilansu zysków i strat płynących z zawarcia tego rodzaju umowy, ewentualnie warto podjąć negocjacje mające na celu zmniejszenie ograniczeń do określonej kategorii podmiotów gospodarczych, czasu trwania zakazu konkurencji czy też obszaru jego obowiązywania.
Jeśli jednak zdecydowałeś się zawrzeć umowę zawierającą zakaz konkurencji, a Twoja współpraca z kontrahentem nie trwała tak długo jak pierwotnie zakładałeś i przy uwzględnieniu specyfiki prowadzonej przez Ciebie działalności gospodarczej zmuszony zostałeś zakaz konkurencji naruszyć, zapłata kary umownej nie jest jeszcze przesądzona. W niektórych przypadkach zastrzeżenie zakazu konkurencji może się bowiem okazać nieważne, a wysokość kary umownej może podlegać miarkowaniu. Oznacza to, że nie zawsze naliczenie kary umownej będzie uzasadnione, mimo naruszenia zakazu konkurencji, a jeśli już nałożenie kary umownej było zasadne, to jej wysokość może ulec obniżeniu. Sąd zasądzając kwotę kary umownej może bowiem miarkować jej wysokość.
Jakie okoliczności są brane pod uwagę przez Sąd przy orzekaniu o karze umownej w związku z naruszeniem zakazu konkurencji? O tym wypowiadał się Sąd Najwyższy między innymi w orzeczeniu z dnia 15 marca 2019 r., sygn. akt: II CSK 58/18, stwierdzając:
„Zakresem wynikającej stąd ochrony jest objęta także swoboda podejmowania działań o charakterze gospodarczym, stanowiących częstokroć rację bytu osoby prawnej. Tak jak niedopuszczalna byłaby próba obligacyjnego skrępowania wolności osoby fizycznej zmierzająca do nadania jej – choćby tylko w sferze obligacyjnej – quasi- niewolniczego statusu, tak też niedopuszczalne jest krępowanie swobody gospodarczej przedsiębiorcy w takim stopniu, że traci on w całości albo istotnej części swą niezależność (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2004 r., II CK 354/03, OSNC 2005, nr 5, poz. 91, z dnia 24 czerwca 2014 r., I CSK 431/13, i z dnia 16 września 2016 r., IV CSK 751/15) lub zagrożone są podstawy jego ekonomicznej egzystencji (tzw. umowy kneblujące, dławiące). Nie ma praktycznego znaczenia, czy tego rodzaju ograniczenia wywiedzie się z zasad współżycia społecznego czy też – co pozwala oderwać się od wskazań natury moralnej – z natury (właściwości) stosunku obligacyjnego jako takiego (tzw. natura ogólna zobowiązania), a najistotniejsze jest to, że są one aktualne także wtedy, gdy umowa jest wyrazem w pełni swobodnej decyzji obu stron (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2018 r., III CZP 93/17, OSNC 2018, nr 10, poz. 98). Okoliczność, czy zgoda na tego rodzaju ograniczenie została udzielona w sposób w pełni autonomiczny, może mieć pewne znaczenie, jednakże sama przez się nie przesądza o jej dopuszczalności.
Reguły te mają znaczenie także dla oceny dopuszczalności zakazów konkurencji. O tym, czy wynikające z nich skrępowanie swobody dłużnika jest nadmierne (wywołuje skutek dławiący) i z tego względu niedopuszczalne, decyduje całościowa ocena, w ramach której należy uwzględnić z jednej strony zakres dotychczasowej i potencjalnej działalności dłużnika, a z drugiej – zakres przedmiotowo-podmiotowy, geograficzny i czasowy zakazu, surowość towarzyszącej jego naruszeniu sankcji oraz ewentualne dodatkowe korzyści czerpane przez dłużnika.
Istotne znaczenie przy ocenie nadmierności zakazu może mieć także jego proporcjonalność, a więc to, czy służy on ochronie usprawiedliwionych potrzeb, czy jego zasięg nie wykracza poza to, co konieczne w celu tej ochrony, i zarazem pozostaje w rozsądnej proporcji do obciążeń dłużnika.”
Podsumowując Sąd Najwyższy w przywołanym wyroku wskazał na następujące czynniki mające znaczenie przy ocenie dopuszczalności zakazu konkurencji lub miarkowaniu:
Zakres terytorialny jego obowiązywania – czy dotyczy konkretnej miejscowości, województwa, kraju;
Zakres podmiotowy – czy dotyczy tylko konkretnych kontrahentów lub konkretnego rodzaju kontrahentów;
Zakres czasowy – jak długo będzie wiązał zakaz konkurencji – ile miesięcy, lat, dekad ma obowiązywać;
Wysokość kary umownej – czy jest proporcjonalna, z reguły biorąc pod uwagę szkodę jaką wywołało naruszenie zakazu konkurencji;
W konsekwencji Sąd będzie badał między innymi, czy zakaz konkurencji nie uniemożliwia całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej lub nie ogranicza jej nadmiernie w stosunku do celu jaki ma być osiągnięty;
Pamiętaj, że prowadząc działalność gospodarczą jesteś traktowany jak profesjonalista i zasadniczo wymaga się od Ciebie większej dbałości podczas zawierania umów, a ewentualne błędy są trudniejsze do usprawiedliwienia niż w przypadku konsumentów. Dodatkowo dużą wagę przywiązuje się do swobody prowadzenia działalności gospodarczej i podejmowanych w jej ramach decyzji.
Jeśli chcesz uzyskać więcej informacji dotyczących zawierania omowy o współpracę zapraszamy do kontaktu przez formularz kontaktowy.
